HEI MAHI 5
TE WHAKAAOTANGA ME TE AHUREA
TE WHĀRANGI RAUEMI MŌ TE MAHI 5.1
TE WHAKAAOTANGA
Nā ngā hangarau hou pēnei i te waea whakaahua, i te īmēra me
te Ipurangi kua māmā ake te whakawhiti i te moni, i te mātauranga
me ngā mōhiohio huri noa i te ao. Kua kaha heke te utu ki te neke
i aua mea ki whenua kē. Nā tēnei, kua iti haere te whai tikanga
o ngā kotinga i waenganui i ngā whenua. Me kī kua noho te ao hei
pūnaha ohaoha kotahi.
Kei te whakahaere ētahi kamupene tino whai mana (ngā kamupene
noho ki ngā whenua maha) i ā rātou mahi puta noa i te ao. He nui
atu ēnei kamupene i te nuinga o ngā whenua o te ao, ā, kāore aua
kamupene i te noho ki raro i te maru o tētahi whenua – ko rātou
tonu ō rātou rangatira. Ko Coca Cola tēnā, ko Nike tēnā, ko ngā
kamupene penehinu nui pērā i a Shell me Caltex anō tēnā.
Me kōrero anō ngā pakihi iti ake e noho ana ki raro i te maru
o te whenua kotahi, e hoko ana i ā rātou hua ki ngā tōpito o te
ao. Kei te whakataetae aua pakihi ki ētahi atu pakihi kei ngā
whenua maha o te ao. Kei te hoko atu tātou o Aotearoa i te 20%
o ngā hua e mahia ana e tātou ki whenua kē; kei te tauhokohoko
hua tātou ki ētahi whenua 170 o te ao.
Kua iti ake te utu ki te tangata mō te haere tawhiti, kua māmā
ake te kawe taonga hoko ki hea ake, ki hea ake o te ao. Kua māmā
atu anō hoki te hora o te mātauranga me te hangarau.
Nā te whakaaotanga, ānō nei kua iti ake te ao, ā, nā konei i
tipu ake ai te mārama tērā tonu pea ka pau ngā taonga a Papatūānuku.
Ko te parakino kei roto i ngā moana nunui me te hau takiwā he
raruraru ka pā ki te ao katoa. Kei te tipu haere te hiahia ki
te tohu me te rauhī i te taiao hei oranga mō ngā whakatipuranga
kei te haere mai, kia kaua hoki te whakapau rawa e hipa atu i
tērā ka taea e Papatūānuku te ukauka.
Nā te reo irirangi me te pouaka whakaata, kua tuituia tēnā wāhi,
tēnā wāhi ki ērā atu wāhi o te ao. Kāore te reo irirangi me te
pouaka whakaata i te whakamahia noa ihotia e ngā whenua whai rawa.
He reo irirangi, he pouaka whakaata tō te 90% o ngā tāngata i
ngā whenua o Amerika e kōrero Pāniora ana.
Kua rite haere ngā tāngata o te
ao, tētahi ki tētahi, mō te wāhi ki ngā
momo kākahu, ngā momo puoro,
ngā momo kai me ngā momo whakangahau.
Kāore ngā whakaaturanga pouaka whakaata i te whakaata i ngā
wā katoa i ngā ahurea o ngā whenua kei reira aua whakaaturanga
e whakaataria ana. I ngā tau ki muri, whakamātau ai ētahi whenua
ki te whakarite taumata kia mātua ekea mō te maha o ngā whakaaturanga
ā-rohe me whakaatu, hei tauira, tētahi ōrautanga o ngā kiriata
ā-rohe kia whakaaturia ki te pouaka whakaata, tētahi ōrautanga
o ngā waiata ā-rohe kia pāhotia ki te reo irirangi. Kāore ēnei
tikanga i tino whaihua, nā te mea ki te maha o ngā whenua he nui
noa atu te utu mō te hanga i ā rātou ake whakaaturanga i te utu
mō te whakauru whakaaturanga mai i tāwāhi. Mahia ai te maha o
ngā whakaaturanga e mātakitakitia ana puta noa i te ao e ngā kaporeihana
whai mana kua rarau ki ngā whenua maha, ā, kāore aua kaporeihana
i te kaingākau ki ngā ahurea o ngā takiwā kei reira ā rātou mahi
e whakaaturia ana.
Ki tā ētahi tāngata, ko te hora o ngā whakaaturanga pouaka whakaata
Merikana e waitohu ana i te huri o ngā ahurea katoa kia Merikana
te āhua. Kua rite haere ngā tāngata o te ao, tētahi ki tētahi,
mō te wāhi ki ngā momo kākahu, ngā momo puoro, ngā momo kai me
ngā momo whakangahau.
Kei te ngaro haere ngā reo ā-rohe me ngā tikanga tuku iho e
pā ana ki te noho tahi ki te whenua. Noho tūturu mai ana ngā taonga
hoko rāwaho pērā i te Coke, i ngā tarau Levi, me ngā kākahu Nike,
parea atu ana ngā taonga taketake ake ki tahaki. Pērā anō ngā
kai tere o te uru me ngā kai ā-rohe taketake ake.
Ki ētahi, ko tēnei ōritetanga ahurea, he mea akahu noa iho.
Ehara i te mea nā te whakaaotanga ka ōrite katoa tātou. He maha
ngā ahurea me ngā toi ā-rohe kei te ora i te nui haere o te mahi
tāpoi (kua nui ake ngā mahi tāpoi i te iti haere o te utu mō te
haere tawhiti), ā, he oranga anō pea mō ngā ahurea kei roto i
te whakapāpā tahi ki ētahi atu ahurea. I ētahi wāhi kua mārama
ake ngā tāngata me whakakaha rātou i ō rātou ake tuakiri ahurea
hei ārai atu i ngā ākinga a te whakaaotanga. Tērā pea ka kaha
ake te mau tonu a ngā tāngata o tēnei ao hurihuri ki ā rātou ake
tikanga.*
*Ngā Pū: “Globalisation” nā Roger Peren, he pepa
i whakaputaina e te New Zealand Futures Trust 1998
World Culture Report 1998 UNESCO
|
