 |
HEI MAHI 10
TE TUAKIRI Ā-WHENUA
NGĀ PAKI WHAKATOKO WHAKAARO MŌ TE MAHI 10.1
NGĀ PAKI WHAKATOKO WHAKAARO MŌ TE TUAKIRI
Ā-WHENUA O AOTEAROA NĀ JOCK PHILLIPS
1. Aotearoa Tū ki te Ao
I muri i te paunga o ētahi tau rua tekau e noho ana i tāwāhi,
ka tau mai koe ki Tāmaki-makau-rau hararei ai. Ka mīharo ake koe
ki te kaha ariari o te mārama, engari hāunga tērā, he iti noa
ngā mea rerekē e kite ana koe. Ka puta atu koe i te taunga mō
ngā waka rererangi mai i tāwāhi, ka eke ki runga i tētahi motokā
he mea whakaroa, ā, ka kawea koe mā tētahi huanui matua whānui
ki te pokapū o te tāone nui. Kei te whakarato mai te hōtera i
ngā ratonga papai o te ao, pēnei i te rorohiko kia āhei ai koe
ki ngā īmēra mai i te kāinga, i te pouaka whakaata me ngā kōwhiringa
kotahi rau, tae atu ki te kiriata, te tākaro me ngā rongo o te
ao. Ka hiakai koe, ka tono koe i ētahi kai mai i te rārangi kai.
Ko aua momo kai anō rā, ā, ka kōwhiri koe i te heihei me ngā tītipi.
Ka tuku aunoatia te nama ki tō pūtea pēke i te kāinga. Ka moe
koe mō ētahi haora engari ka oho koe me te werawera anō o tō tinana,
me te pātai ‘Kei hea au?’ Ka whakakā koe i te pouaka whakaata,
ka kite koe i tētahi whakaaturanga tārua o te kēmu whakamutunga
o te tauwhāinga ā-ao i whai wāhi mai ai ngā whenua e 70 e tākaro
whutupōro whakahirahira ana. Kāore he āwhina i reira. Ka titiro
koe mā te matapihi, ka kite i ngā whare tinitari rahi he mea uhi
ki te kōata whakaata. Kua waia kē koe ki ngā ingoa tauhokohoko
i ngā tuanui o aua whare. Kāore hoki tēnei i te āwhina mai i a
koe. Ka whakarongo koe ki ngā reo e kōrero ana i te tiriti, ā,
ka mōhio koe kei roto koe i tētahi whenua kōrero Ingarihi. Heoi
anō, pau katoa tō mōhio i tēnā. Ka hoki koe ki tō rorohiko me
te patopato i te pātai ‘Kei hea ahau?’ Mea kau ake kua puta mai
te whakautu: ‘Kei te Tiriti Kuini, kei Tāmaki-makau-rau, i Aotearoa.
Kua hauwhā mai i te 3 karaka i te ata, e 24 tohurau te pāmahana’.
Tino pai tēnei whakapā wawe tonu ki ngā wāhi katoa o te ao, nē
rā? Heoi anō, ko te mea nui – kei tētahi tāone nui o te ao koe
e kai ana i ngā kai o te ao. Ka hoki anō koe ki te moe.
He aha pea te ara ka whāia e Aotearoa e huri ai ia kia
whenua pēnei?
I runga i tēnei paki whakatoko whakaaro ka whai wāhi nui a Aotearoa
ki te whakaaotanga. (Titiro ki te Mahi 5 kia nui ake ai tō mōhio
ki tēnei mea, ki te whakaaotanga.) Hono ai te nuinga o ā tātou
kamupene nunui ki ngā kamupene nunui o te ao. Hei tauira, tērā
pea ka hokona a Lion New Zealand, te kamupene e whakanao ana i
ngā pia rongonui pēnei i te Steinlager, e te kamupene Hapanihi
hanga pia, e Kirin, ā, ka huri ‘tā tātou nei pia’ hei pia mā te
ao. Kātahi ka nuku a Lion Nathan i tōna tari matua ki Ahitereiria.
Hei tauira anō, tērā ka hono atu ētahi kaiwhakanao wāina o Aotearoa
ki ētahi atu kaiwhakanao wāina i Wīwī, i te Hononga ki Amerika
me Ahitereiria. Ka heke haere te hira o te ‘tuakiri o Aotearoa’
hei kaupapa hokohoko atu i ā tātou hua ki tāwāhi. Me hanga tātou
i ngā mea teitei tonu te kounga kia momoho ai tā tātou hokohoko
atu i ēnei ki tāwāhi.
Ngā hākinakina
I runga i tēnei paki whakatoko whakaaro ka ngaro atu ngā Mangu
Katoa. I te tau 2005 ka hanumi te whutupōro me te rīki ki roto
i tētahi momo whutupōro hou e tākarotia ai i Ingarangi, i Ahitereiria,
i Awherika ki te Tonga, i Ūropi hoki. Mai i aua whenua ka toro
atu ki roto o Amerika. I te tau 2010 e tākaro ana te tīma whutupōro
o Aotearoa i raro i te tohu Nike, ā, kei roto ake i taua tīma
ētahi kaitākaro e noho ana i ētahi atu whenua. Kei te mau t-hāte
ngā tamariki e noho ana i ngā wāhi hawa o Soweto me Chicago me
te kanohi o te kāpene o Aotearoa i runga.
Te moni me te mahi
He maha ngā tāngata o Aotearoa e mahi ana mā ngā kamupene o tāwāhi,
engari e whakamahi ana rātou i te hangarau rorohiko kia taea ai
aua mahi i a rātou e noho ana ki Aotearoa nei. I te tau 2005,
ka whakakapia te tāra Aotearoa e te tāra o te ao, e whakamahia
ana tēnei i te neke atu i te 100 whenua. Engari torutoru noa iho
ngā tāngata e whakamahi ana i ngā moni ukauka i taua wā, nō te
mea he tata ki te katoa o ngā mahi hokohoko e mahi ā-hikotia ana.
Kotahi te pūnaha moni puta noa i te ao.
Te pouaka whakaata me ngā kiriata
I te tau 2010 me utu koe mō te katoa o ngā hongere pouaka whakaata.
Heoi anō, ka taea e koe te kōwhiri neke atu i te 100 hongere e
tukua atu ana mā te waea, mā te āmiorangi rānei. Mutu katoa te
mahi kiriata i Aotearoa. Heoi anō, he maha ngā tāngata o Aotearoa
e whai wāhi ana ki te hanga kiriata nō te mea he ahumahi whakatikatika
kiriata mā te rorohiko tā tātou. E whā ngā kamupene hanga kiriata
nui o te ao e whakamahi ana i ngā kaiwhakatika o Aotearoa.
Ngā toi
He nui ngā momo whakangahau rerekē hei torotoro atu i roto i ngā
tāone nunui. Koia ētahi ko ngā pēne hāereere, ko ngā whakaari,
ko ngā tira puoro me ngā whakakitenga mahi toi mai i ngā tōpito
katoa o te ao.
Te mātauranga
Atu i te tau 2005 ka kaha kē atu te arotahi ki ngā pūkenga whakamahi
rorohiko. He nui ngā whakaakoranga e kuhuna ana ki roto tonu i
te akomanga mai i ētahi atu whenua. Arotahi ai ngā whenua rerekē
ki ngā marau rerekē. Hei tauira, e whakaako ana a Aotearoa i ngā
āhuatanga o te whakatikatika kiriata. Haere mai ai he tāngata
i tāwāhi ki Aotearoa ki te akoako i ā tātou marau motuhake, ā,
he nui ngā mea o konei e haere ana ki Ahitereiria me Āhia ki te
Tonga ki reira kuraina ai. Pānui ai ngā ākonga o roto i ngā akomanga
reo Ingarihi i ngā pukapuka mai i ngā whenua huri noa i te ao.
Kei runga i te ipurangi ngā whakapākehātanga o ngā pukapuka mai
i ngā whenua katoa o te ao. Kotahi anake te momo hītori, ko te
hītori o te ao.
Te kāwanatanga
He iti te wāhi ki te kāwanatanga i Aotearoa. Kua waiho mā te tangata
tonu e utu mō ngā mahi tiaki i tana hauora me tana rapu mātauranga.
Hoko ai ngā tāngata katoa i ngā inihua hauora ka taea te whakamahi
puta noa i te ao.
Te wāhi ki a ngāi tātou, ki te Māori
I te paunga o te tau 2007 kua whakataua te nuinga o ngā kerēme
ki te Taraipiunara o Waitangi. Whakangao ai ngā iwi Māori i ngā
moni whiwhi ki ngā kaupapa huhua noa, ina koa te mātauranga me
ngā mahi tāpoi. Ka riro ā rātou pakihi hei pakihi momoho huri
i te ao. Heoi anō, ka noho papa ko te reo me ngā tikanga Māori
nō te mea kei te whanake haere he ahurea kotahi mō te ao katoa.
Ngā hekenga
He kaha te nuku haere a te tāngata ki hea, ki hea o te ao. Haere
ai ngā tāngata tokomaha tonu o Aotearoa ki tāwāhi, me te taetae
mai o ngā tini tāngata ki Aotearoa. Ka taea anake e te hunga whai
rawa te utu mō ngā hāereere ki whenua kē; kawea ai e rātou he
pepa rereao kua whakakapi i te pukapuka uruwhenua o mua. He tāngata
whai rawa anō ngā manene ka tau mai ki Aotearoa noho ai, ā, kua
whiwhi kē rātou i te mātauranga ā-ao. He iti ake tō rātou ake
ahurea e mauria mai ana e rātou ināianei i tērā i mauria mai i
mua – e mau ana rātou katoa i ngā hūtu pōuri, e kōrero ana rātou
katoa i te reo Ingarihi.
Te wairua tōkeke
Nō te mea me utu te tangata i tōna mātauranga, kua whanake mai
ngā rerekētanga nunui i roto i ngā taumata mātauranga ka taea
e tēnā, e tēnā. Ka taea e ētahi te utu mō ngā kaupapa tiaki hauora
pai atu i ērā ka taea e ētahi atu. He nui te rerekētanga i waenganui
i ngā hunga pōhara me te hunga whai rawa. Kua kore ngā tāngata
o Aotearoa i tēnei wā tonu e tino wairua tōkeke pērā i ngā tāngata
o mua. Kua kore a Aotearoa e whai uara motuhake.
Te tuakiri
Heoi anō te mea e ahurei ai a Aotearoa, ko tōna taiao – te ariari
o te mārama i Aotearoa, ngā whare he mea hanga ki te rākau, ngā
pohutukawa e tipu ana i te tahamoana, me ngā maunga e whakapōtaehia
ana ki te huka. I ērā atu āhuatanga katoa, kua huri ngā tāngata
o Aotearoa hei kirirarau o te ao.
2 He whenua kanorau a Aotearoa
I muri i te paunga o ētahi tau rua tekau e noho ana i tāwāhi,
ka tau mai koe ki Tāmaki-makau-rau hararei ai. He maha ngā kaitairaiwa
tēkehi i te taiwhanga hui o te taunga waka rererangi e tatari
ana ki a koutou ko ō hoa rere tahi mai. He nui ngā reo e kōrero
ana rātou – ko te reo Wīwī, te reo Haina, te reo Tonga me te reo
Māori. Tūpono rawa atu koe ki ētahi e mōhio ana ki te kōrero i
te reo Ingarahi. Ka kōrero rātou mō ētahi wāhi noho mōu. Ka kōrero
tētahi mō tētahi hōtera motuhake mō ngā tāngata takatāpui, ka
kōrero tētahi atu mō tētahi whare noho tata ki te Pāka o Maungawhau
e taea ai e koe te tūtaki ki ētahi toa hākinakina, ka kōrero tētahi
atu mō tētahi whare noho i te takiwā whakangahau o te tāone. Ka
kōwhiri koe i te mea whakamutunga. I a koe e wehe ana i te taunga
waka rererangi, mīharo ana koe i ngā rerekētanga i te tāone o
Tāmaki-makau-rau. Ka huri ngā tūmomo whare ia tekau meneti, ia
tekau meneti me te rerekē hoki o ngā papa pānui i roto i te huhua
o ngā reo. Ka kite koe i ngā marae me ngā whare o ngā moutere.
Tae atu ana koe ki te tāone, haere ana koe ki te kimi kai māu.
Ka āhua raru koe i te nui o ngā kōwhiringa e wātea ana ki a koe,
pēnei i ngā wharekai Whitināmu, ngā wāhi hoko i ngā kurī wera
Merikana, me ngā wharekai mō ngā wāhine anake. Pārekareka ana
te huhua o ngā momo wharekai. Engari ko te pātai a roto: kei hea
rā ngā tino kai o Aotearoa o mua – te ika me ngā tītipi, ngā pae
wera, tae atu ki te pia waiwai – ērā kai kua hia tau e wawatahia
ana e koe? I te mutunga ka kite koe i te ‘Whare Kangarū’, he wharekai
mō ngā Ahitereiria mokemoke ki te wā kāinga. Koinā te mea tata
rawa atu ka taea e koe. Ka hoki koe me te wawata ki tērā Aotearoa
o ngā wā o mua.
He aha pea te ara ka whāia e Aotearoa e huri ai ia kia
whenua pēnei?
I runga i tēnei paki whakatoko whakaaro, ka nui ngā kōrerorero
a ngā tāngata o Aotearoa mō ngā āhuatanga e hiahiatia ana e rātou
i ngā rā kei te tū mai. I te mutunga iho, he ahurea kanorau tō
rātou hiahia. Arā, kia maha ngā matawaka e noho ana ki Aotearoa
nei, e tiritiri ana anō hoki i ō rātou ake ahurea.
Ngā hekenga
Kei te taupatupatu nuitia ngā hekenga mai o ngā manene ki Aotearoa
noho ai. Kei te hiahia tātou kia porihanga Māori, kia porihanga
Pākehā rānei tātou, kia porihanga matawaka huhua rānei? Ko te
mea tuarua ka kōwhiria e tātou, ā, i te tau 2004 ka rata atu tātou
ki ngā hekenga mai o ngā manene ki Aotearoa noho ai. I te tau
2010 e puāwai ana tēnei mea te kanorau. He maha ngā kura e whakaako
ana i ngā reo me ngā tikanga rerekē. Kua puta mai te maha o ngā
ohu ā-iwi i te hapori. I te tau 2010, ki ngā whakaaro o te nuinga
o ngā Pākehā nā tō tātou kanorau ā-iwi kua hora te tino whānuitanga
o ngā momo kai, o ngā momo puoro me ngā momo hākinakina. Kua pakari,
kua kaha tēnā hapori matawaka, tēnā hapori matawaka, ā, mā konei
e puta mai ai ngā painga ki a rātou. Ko te mate kē, ka ara tonu
te mānukanuka me te riri i waenganui i ngā rōpū matawaka rerekē.
Te moni me te mahi
He rōnaki te rere o ngā tāra me ngā tāngata ki waho, ki roto anō
hoki o Aotearoa. E whakaarotia ana ko Aotearoa te tino kāinga
o te hau takiwā me ngā puke matomato, he wāhi e noho ai te tangata
i a ia e whakamahi ana i tāna rorohiko ki te mahi mā tētahi kamupene
nui o te ao. E mōhiotia nei a Aotearoa hei wāhi haumaru mō te
whakahaere pakihi, nō reira he nui ngā tāngata tautōhito e haere
mai ana ki konei. He nui ngā moni e whakapauhia ana e te kāwanatanga
i runga i te mātauranga me ngā mahi rangahau, ā, nā tēnei tātou
i āwhina ki te whakaatu i ō tātou wairua auaha, ki te whakawhanake
hoki i ngā ariā papai.
He nui ngā mea papai ka kitea i roto i ngā mahi ahuwhenua me
ngā mahi pakihi. Hei tauira, e whakatipu ana ngā kaiahuwhenua
i ngā hua motuhake pēnei i ngā momo hipi whāiti, i ngā hua rākau
rerekē, i ngā rākau e homai ana i ngā momo nati hou me ētahi atu
momo hua hou ka taea te hoko. Whakamahi ai rātou i te Ipurangi
hei hoko atu i aua hua puta noa i te ao. Whakamātau ai ētahi atu
pakihi i ngā ariā hou me te whakamahi hoki i te Ipurangi. Kei
te rāpoi mai rātou ki ōna anō hapori – ko ngā kaihanga wāina ki
tētahi wāhi, ko ngā kaipokepoke uku ki tētahi atu. Ānō nei he
māra ōpure ko ngā pakihi me ngā mahi huhua ngā kai o roto.
Ngā mahi tōrangapū
Kāre e pai tētahi kāwangatanga matua kotahi mō te whakatutuki
i te katoa o ngā hiahia ā-rohe o te whānuitanga atu o ngā ahurea.
Kua whiwhi ngā hapori ā-rohe ki ngā moni me te haepapatanga kia
tutuki ai i a rātou ō rātou ake hiahia, kia whakarato ai rātou
i ngā āwhina pāpori tērā e tautoko ana i ō rātou ake uara. Ko
te mahi a te kāwanatanga matua, he whakatakoto kau i ngā paerewa
ā-motu.
Te wāhi ki a ngāi tātou, ki te Māori
Ko tā te iwi Māori hei urupare ki te kanorautanga o Aotearoa,
ko te whakakaha ake i tā rātou hāpai i tō rātou ake ahurea. Nā
te whakataunga o ngā kerēme ko te Tiriti o Waitangi te papa, ka
riro i ngā iwi Māori he moni paremata hei whakangao ki roto i
ngā whakahaere ahurea pēnei i ngā kura, i ngā marae me ngā whare
hanga mahi toi. E kōrerotia ana te reo Māori i aua wāhi, ā, ka
taea e ngā tāngata Māori noho tāone te noho i roto i tētahi hapori
kōrero i te reo rangatira mō te nuinga o ā rātou kawenga o ia
rā. Ka āhei ngā iwi Māori ki te whakatutuki i ō rātou hiahia katoa
i ō rātou hapori, karekau he āwhina mai i waho.
Ngā hākinakina me ngā toi
He nui ngā kōwhiri ki a tātou kua hua ake i te kanorau o Aotearoa.
• inā kē te whānuitanga o ngā momo toi e whakakitea ana i roto
i ō tātou papa tongarewa me ngā taiwhanga whakaatu
• kei te rangona ngā puoro me ngā kanikani a ngā matawaka maha
i roto i ō tātou whare tapere
• mīharo ana ngā tini kai a tēnā iwi, a tēnā iwi e wātea ana ki
a tātou
• ka tātāwhāinga ngā momo hākinakina e mātakitakitia ana e te
mano pēnei i te whutupōro ki ētahi atu hākinakina ā-rōpū e tākarohia
ana e te tokoiti me te whānuitanga atu o ngā mahi ā-rehia
• he maha ngā hongere pouaka whakaata, ko ētahi ehara ko te reo
Ingarihi te reo whakapaoho
• ka whakaata mai te whānuitanga atu o ngā momo toa i tō tātou
kanorau ā-iwi
Te tuakiri
Nā te pakari o te kanorau, kua ngaro atu te Aotearoa kotahi o
mua; kua maha ngā Aotearoa i nāianei, me te noho a tēnā, a tēnā
i tōna ake kāinga i raro i tēnei rangi kotahi ki te tonga.
3 Te Rōpū Kiwi o Aotearoa
I muri i te paunga o ētahi tau rua tekau e noho ana i tāwāhi,
ka tau mai koe ki Tāmaki-makau-rau hararei ai. Ka hoatu ki a koe
he pūkei pepa whakamōhio whakahinuhinu. E kōrero ana ēnei mō ngā
hanga whakahirahira o te whenua nei, mō ngā papa tongarewa hei
torotoro, mō ngā āhua ahurei o te taiao hei hōparatanga māu. E
whakamārama ana i te Tiriti o Waitangi me te wāhi ki te ahurea
Māori i roto i Aotearoa. Ka mīharo koe ki te māia me te whakahī.
Ka haere koe mā runga tēkehi ki te pokapū o Tāmaki-makau-rau.
Ka kite koe i ngā wāhi ngahere kua mau tonu i roto i ngā tapa
tāone. Ka uru atu ki roto i tō hōtera, ā, kei reira he oko nui
kī i ngā hua rākau o konei hei kainga māu. Ka whakakā koe i te
pouaka whakaata, ka huri atu i tētahi hongere e whakapaoho ana
i tētahi kēmu whutupōro ki tētahi atu e whakaatu mai ana i tētahi
whakaari i roto i te reo Māori. Ka titiro koe ki te rārangi kai
o te hōtera. Kī tonu te rārangi kai i ngā tino kai o Aotearoa.
Ka whakatau koe ki te tono i tētahi karaehe sauvignon blanc me
tētahi oko tītipi kūmara. Tau ana te noho, tau ana te mauri. Kāre
i tua atu i te hoki mai ki te wā kāinga, ka rongo i ngā painga
e kore rawa e taea i tāwāhi.
He aha te ara ka whāia e Aotearoa e huri ai ia kia whenua
pēnei?
Ka tīmata ngā tāngata o Aotearoa ki te whai haere i tēnei ara
i te tau 2002, mā te whakarite kia haere mai ngā whanaunga anake
o ngā tāngata e noho kē ana i Aotearoa ki konei noho ai. Ko tētahi
take i pērā ai te whakatau, i raru te ōhanga, ā, i tērā ka iti
ake te āhei o te whenua ki te whakawhenumi i ētahi manene anō.
Kei tua atu i tērā, i whakatau te tokomaha o ngā Āhia kua taetae
mai ki Aotearoa i ngā tau tekau o te 1980 me te 1990 ki te hoki
atu ki te wā kāinga i te whakaoranga ake o te ōhanga i Āhia.
Ngā hekenga
I te roanga ake o te wā ka huri te taupori o Aotearoa hei tāngata
ko te nuinga o rātou nō ngā kāwai Pākehā, Māori, Moutere rānei.
Ka haere tonu te whānaunau nui a ngā tāngata Moutere me ngā Māori,
ā, nā ngā āhuatanga i ētahi atu whenua, ka hoki mai te maha o
ngā tāngata o Aotearoa ki te kāinga noho ai. Whakatenatenatia
ai te maha o ngā Māori ki te hoki mai i Ahitereiria nā te piki
haere o te whakatoihara ā-iwi i taua whenua, me te tatū haere
tonu o ngā kerēme ko te Tiriti o Waitangi te papa. Arā anō tētahi
aituā karihi i Kotarangi i toko ake ai te hiahia o te maha tonu
o ngā Pākehā e noho ana i te Tuakoi Raki ki te hoki pēnei mai.
I te tau 2008 ka whakamaua he mangopare ki te haki o Aotearoa.
I te tau 2010, kua whenua kākano-rua tūturu a Aotearoa. Ka tahuri
te maha o ngā Pākehā ki ngā āhuatanga tuku iho o Te Moana-nui-a-Kiwa,
ina koa ō te iwi Māori, hei whakaahua i te ahureitanga o Aotearoa.
Ko te rerekētanga ahurea tino hira rawa atu, ko te maha o ngā
tāngata, Māori mai, Pākehā mai, e matatau ana ki te reo Māori.
Kei te piki haere te whakamahi a ngā kura i te reo Māori, ā, kei
te whakapaoho te hunga pāpaho i ngā whakaaturanga maha i roto
i te reo Māori. Ka wātea te reo ki te katoa; he reo ora te reo
Māori. Ki ngā whakaaro o ngā tāngata o Aotearoa, mā te mōhio ki
te reo Māori e kīia ai koe he tangata o Aotearoa.
Mai i te whakataunga katoatanga o ngā kerēme, he nui ngā mahi
kua mahia hei whakapai ake i te hauora me te mātauranga o ngā
Māori i te taiwhenua, i roto hoki i ngā tāone. Kua whakangaohia
ngā rawa kua hua ake i ngā kerēme i raro i te Tiriti o Waitangi
ki roto i ngā mahi nunui ā-iwi. Kei te whakamihi ngā Pākehā i
ngā mea kua tutuki i te Māori i ngā tāone. Mahi ngātahi ai te
Māori me te Pākehā; e whakaaaro rangatira ana tētahi ki tētahi.
Te pouaka whakaata
Nō te mōhiotanga o ngā tāngata o Aotearoa ki te ahurei o tō rātou
ake ahurea ka kaha tā rātou kōkiri kia tiakina te ahurea i te
awe kino o te pouaka whakaata o te ao. Ka whakatau te Kāwanatanga
ki te pupuri i te hongere Pouaka Whakaata o Aotearoa me te whakamahi
hei whakapaoho i ngā whakaaturanga e whakaari ana i te ahurea
o Aotearoa. Ka tangohia ngā pānuitanga hoko. Ka whakaritea kia
whakaatu mai ērā atu hongere i ngā whakaaturanga kua hangaia ki
Aotearoa mō te 40 ōrau o te wā whakapaoho. Nā tētahi whakataunga
a te Taraipiunara o Waitangi ka whakangao te Kāwanatanga i ngā
moni nunui ki roto i tētahi hongere reo Māori.
Te mātauranga
I te huringa haere o te pouaka whakaata hei reo tātaki i te ahurea
o Aotearoa, ka whakaaro ngā tāngata ki te huri i ngā kura kia
pērā anō. He nui te wā e whakapauhia ana ki te ako i te hītori
o Aotearoa me te anga whāiti ki ngā kaituhi o Aotearoa. Ka rangahau
ngā ākonga i ngā take ā-rohe e pā ana ki te mātauranga huaota
me te mātauranga taupuhi kaiao. Ka piki haere te maha o ngā pukapuka
he mea tuhi i Aotearoa e hokona atu ana. Kua kaha tonu te rōpū
kaituhi o Aotearoa, ā, he nui ā rātou pukapuka e hokona atu ana
ki tāwāhi. He kaha ngā tāngata o Aotearoa ki te whawhai kia tiakina
ngā wāhi rongonui o neherā me ngā wāhi tapu nō te mea he nui atu
tō rātou mōhio ki ngā mahi o neherā. Waihoki, ka nui atu te mōhio
o ngā tāngata Aotearoa ki tō rātou taiao tūturu, nā reira kua
kaha ake tā rātou hāpai i ngā kaupapa penapena taiao.
Te moni me te mahi
Ka whiwhi moni tonu a Aotearoa i te tau 2010 mā te hoko atu i
ngā hua ki ērā atu whenua. Kāore i ārikarika te hoko atu i ngā
hua pēnei i te wāina me ngā momo tīhi motuhake nō te mea e whakanaotia
ana e te Aotearoa ‘mā me te kākāriki’. He maha ngā mīti, ngā hua
whenua me ngā hua rākau kāore i whakaurua he matū ki roto e hokona
atu ana ki tāwāhi. Kei te pai te haere o te maha o ngā pakihi
iti, he nui hoki ngā tāngata e mahi ana i roto i te ahumahi tāpoi.
He maha ngā wae tāpoi e haere mai ana ki te rongo i te kakara
o tō tātou ahurea. Kua ora tonu ngā tikanga o Aotearoa pēnei i
ngā toi Māori me ngā mahinga mōrearea ā-waho i te ahumahi tāpoi.
Ngā hākinakina
Kua whakaaro a Aotearoa kāore e taea e ia te whakataetae i roto
i ngā momo hākinakina katoa. Ka arotahi tātou ki ērā hākinakina
ko te tikanga e kaha ana tātou mai rā anō, pēnei i te whutupōro,
te pere rua, te pekepeke hōiho me te omaoma taumano. Nā te eke
ki ngā taumata i ēnei hākinakina i puta mai ai te maha tonu o
ngā toa o te ao.
Te tuakiri
Ko Aotearoa i te tau 2010 te whenua horomata ā-kaiao o Te Moana-nui-a-Kiwa.
Ka hono ngā tāngata o Aotearoa i ngā taonga tuku iho a te Māori,
o ngā Moutere hoki, ki te wairua auaha me te kaha o te Pākehā.
He whenua tino whakahī, tino mahi ngātahi. Hei te tau e tū mai
nei ka hurihia a Aotearoa hei whenua tū motuhake me te whakarerekē
ā ture i tōna ingoa kia pēnei te āhua: ‘Aotearoa/New Zealand’.
|
|
|