HEI MAHI 8
TE WHAKAARO KI TĒNEI MEA, TE HURI
NGĀ PAKI WHAKATOKO WHAKAARO MŌ TE MAHI 8.4
KO TĒTAHI RĀ KEI ROTO I TE AO O…
I tuhia ēnei āhuatanga tērā tonu pea ka heipū e tētahi
rōpū ākonga, Whakawhitiwhiti Mōhiohio Pūtaiao kua whiwhi tohu
paerua, i ētahi awheawhe Akoako Whakahoatanga Taiohi. Kei te whakaatu
ēnei paki, i runga i te āhua pohewa, āhua pakimaero, i te maha
o ngā āwangawanga me ngā tūmanako e kōrerorerotia ana e te taiohi.
Te paki whakatoko whakaaro mō ngā wā e whakaarotia ana
ka puta
Ka pōturi taku hoki mai i ngā moemoeā, nā te rongoā rehu i whakarite,
o ngā wā o mua e kite ai au i ngā whenua kākāriki, ki nāianei.
Kua tutuki pai te pokanga whakauru i te puku hou, he mea koranuhina
e uhia ai a roto ki te papanga whakapiri kore, hei whakakapi i
te mea tawhito, ahakoa kāore anō te hangarau kia tino pai rawa.
Ka taea e au ināianei te nakunaku i ngā kai waihanga. I ngaro
atu ngā kai tūturu i muri i ngā mahi ahuwhenua hē o ngā tau 05.
Kua hipa te neke atu i te tekau tau mai i taku kai i taku āporo
whakamutunga.
I taku wehenga mai i te hōhipera, ka whakamau au i aku kākahu
pare hihi kakati (he iti ake te utu i te utu o te tango i ngā
mate kiri pukupuku), ka eke au ki runga i te pahi kōpipiri mō
te hokinga atu ki te kāinga. Waimarie te hunga rangiwhata whai
rawa me ō ratou waka penehinu, kāore rātou e mate ki te haere
mā runga i ngā pahi hiko e whakahaerehia ana e te rorohiko. I
muri i te whakamātauranga a te pūrere wetewete pītau-ira i taku
hā, ka tukuna atu te nama ki taku pūtea pēke.
I a au e titiro ana mā te wini paruparu me te kōkōuri hoki, ki
ngā whare nui mōrikarika i hangaia ki te raima, ka pupū ake te
pōuri i roto i a au. Kua hamuhamu rawatia ngā tumu rākau hei hoko
atu i te mākete pango. Ko te rākau te taonga tino whai uara rawa
ināianei, ā, whakamahia ai hei wahie e ngā kaiwhakahaere tiketike
i ā rātou whakangahau motuhake. He rākau hei kai mā te ahi – te
korokē hoki o tēnei tūāhua!
Ka taha mātou i ngā pakitara o tērā wāhi o te tāone e nohoia
ana e te tangata whai mōhiohio. Kāore aua tāngata he mea raweke
ō rātou ira e mārama ki te kino ō tā mātou nei noho.
Ka kitea i te taha mauī ngā wāhi hawa me ngā tiriti kua purutiti
i te mahi a te tāngata mokemoke, kāore i te mōhiotia ko wai rātou.
Nā tō rātou hōhā ki te āhua o tā rātou noho, ka whiwhi oranga
ngākau mai i ngā tiwha taimiri i runga i ō rātou kakī – pērā i
ahau i rotua rā e te rehu tokitoki i mua tata atu. Kei te kāpō
te kāwanatanga ki te raruraru nei – e warea ana hoki ki te mahi
moni, kaua te tiaki tangata.
Tērā pea ko te pakanga i te Moana o Timora mō te hinu te take,
tērā o te tau e 06, koia te tīmatanga o te hē. Koia hoki te whakakōkī
mō te whakaekenga o Ahitereiria e Initonīhia. Pau ana ngā moni
ki te hangarau kawe-ā-riri, kua kore he pūtea hei utu i ngā puna
pūngao rerekē, hei whakataki i te kati kōtuhi me te whanaketanga
ukauka. Ākene ko mātou ngā toa o taua pakanga, engari i hinga
ko te taiao.
Ka whakaohongia au i taku wawata e te pahi e pana ana i a au
ki waho i te wā tūnga kua whakaritea kētia mōku. Ka kimi whakamarumaru
au i te ua kore mutu, ka taha atu i ngā tōhihi i raro i te rua
nā te ua waikawa i hanga i roto i te te hīpoki ārai hīhī rā. Ka
uru atu au ki roto i taku whare teitei, ka piki atu ki te papa
182 mā te ararewa, ā, ka uru atu ki roto i taku rūma, he pēnei
te rahi ki tō te pouaka.
Ka noho au ki mua i te rārangi rorohiko ka tuku atu i te wheako
o taku pokanga ki te Ipurangi. E tatari ana te hapori paetata
ki te rongo kōrero mō taku pokanga – he piri tata hoki mātou katoa
i tēnei wāhi o te tāone.
Ka huri au i te kāpeka ki ngā pitopito kōrero o te wā, kātahi
ka haere ki te whakamātau i taku puku hou. I a au e whakareri
ana i te kai, ka māheahea taku rongo i te kōrero upoko o te rā
“…Kua kī te Perehitene i te rā nei, kāore a Ahiterieria e whai
atu i te tauira a ngā Wīwī, kāore e aukati i ngā whakamātau karihi…”
Ka hihiwa au i te rongonga ake i tētahi pānui e haukoti ana
i ngā pitopito kōrero. “Kua tata te wā mō te rāwhara nui e kōwhiria
ai te Tira Rere ki Matawhero.” Tērā pea ka waimarie au āpōpō.
Te paki whakatoko whakaaro mō te wā e tūmanakohia ana
ka puta
“I tēnei rā ka rongo mātou i ngā kōrero mō te papanga pekerangi
hou. E kī ana taku pouako i te tau 1998 e whakahaere ana te katoa
i ō rātou waka penehinu me te mau ārai hau tāoke nā te rahi o
te kōtuhi. He heahea tēnā, nē rā? Nā, kua oti rawa atu i a au
taku kaupapa Ipurangi Tūhono Ao. Ka tae atu au ināianei ki ngā
akoranga ā-rorohiko i te taha o Hera rāua ko Wiremu i Rwanda i
te wā kotahi ia wiki! Kei te āwhina māua ko Hoana ki te hanga
i te pūrere kōmaru hanga hiko mō te whare tiaki kōhungahunga o
te hapori. Māu e titiro koa ki ngā īmēra mai i te kura i te pō
nei – kei te pīrangi rātou ki te mōhio mēnā ka āwhina tāua ki
te whakahaere i te taiopenga o ngā toi a te tangata whenua ā te
Rātapu e tū mai nei.”
Ka menemene au i taku rongonga i a Kōhai e kōrero ana mō tōna
ata i te kura hapori. Ia rā, ia rā ka puta mai ia me tana kete
kī i te mātauranga hei tiritiri haere. He tepe kore te mātauranga
i ēnei rā!
He mea rerekē ki a au te whakarongo ki ngā tamariki e mahara
ana i runga i te pōauautanga ki ngā mahi kāpō a ngā whakatupuranga
i mua atu i tōku. Ka mīharo kau te rangatahi o nāianei ki te ngākau
wehewehe puta noa i te ao i mua i te Mauri Rere Nui o te tau 2006
i tino mōrearea ai te ao katoa. E raraka ana tētahi pakanga o
te ao, ko te pōhara te kai a te nuinga o te taupori, ā, ko te
kora, te hau paru kore me te kai, kua riro haere hei rawa motuhake
mā te hunga nui te moni. Ā, kāti taku kōrero mō ngā mahi o mua.
E hoki atu ana māua ko Kōhai i te hui ā-wiki e matapaki ai tō
mātou hapori i te tipu o ngā huanga kai i tō mātou rohe, me te
tuku pūrongo e pā ana ki ngā hiahia o te hapori e putaputa mai
ana. Kei te pai te haere o ngā mea katoa. Kua tautoko mai te kāwanatanga
ā-rohe i te wheketere hou hei mahi kōaka, ā, kua momoho rawa atu
te pūrere hou i whakatūria hei hanga hiko mai i te pupuhi a te
hau.
Ka haumūmū te hipa mai a tētahi pahi hiko.
Ka ngau te rā ki ngā rākau matomato, kī i te hua, o tō māua
tiriti. Ka whakaira ngā papa kōmaru i ngā taha o te rori, ka korapa
mai hei tohu mānawa mō te kaha whiti mai o te rā. I muri i ngā
tau huarere matawhawhati, rangi kōrehu, he oranga ngākau te āta
mōhio kei te whakamāui ake anō te ao mai i ngā tūkinotanga o mua.
Kī katoa ngā wāhi haumako i ngā tipu kai hei kai mā tō mātou
hapori. Ka rekareka tā māua kamu i ngā āporo i katohia e māua
i ngā māra hua rākau i te taha o te rori. Kua kato au i ētahi
pīni kua maoa, kua pai ki te kai, i tētahi māra kokonga. Kei te
taka kai te ohu ‘Ho’ ināianei mā ngā tāngata o te tiriti. Ko ngā
kai e tino paingia ana ko ngā tipu hou, he mea whakatipu ā-paraumu,
kī tonu hoki i te taiora.
Rekareka ana au i ngā mahi o te rā. Kua whakapau au i te ata
e hono ana ki te Mahi ā-Rorohiko. Kua hiamo katoa a Pene, taku
hoa mahi, i tā māua ahu whakamua. Ki tōku rongo, kua ora anō taku
tinana. Nā te rongoā hou, kua whakakorehia taku mate pukupuku
i takea mai i ngā matū whakatipu mate pukupuku e rere ana i roto
i tōku tinana i a au e tamariki ana.
I te kāinga, e warea ana ngā mema o tō mātou whānau ki te tākaro
pāhekoheko hou rawa atu mō te kāinga – te whakangahau ā-rorohiko.
Ka whakapuaki a Kōhai i runga i te harikoa i āna mahi ngahau o
te rā ki ērā atu kaitiaki tokorua ōna, ki a Arihia rāua ko Hāmi.
I tā mātou nohonga ki te kai, ka puta mai ngā rongo Tūturu ā-Rorohiko
i runga anō i tā mātou tono. “Kei te whakamihi a Tumuaki Hana
i te momoho o te kaupapa ahuwhenua a Te Rāwhiti ki Waenganui me
Te Hononga o Amerika … kei te pānui hoki ia i tētahi hua nui kua
puta i roto i te turakanga o te kotinga i waenganui i te Raki
me te Tonga."
|
